Ekologizacja polityki instytucji powinna odzwierciedlać kolektywne uznanie zespołu, że troska o środowisko, w którym żyjemy, i potrzeba podjęcia pracy na rzecz utrzymania warunków klimatycznych i ekologicznych w dobrym stanie to zasadniczy wyznacznik dla funkcjonowania tej instytucji. W naszym przewodniku przyjmujemy, że polityka instytucji jest wyrażona jako strategiczny dokument (ekostrategia) oraz stanowi sumę działań wychodzących z konkretnych wartości i celów. To ważne, aby była ona wyrazem aktywności podejmowanych przez zespół, odbiciem codziennych praktyk sąsiedzkich, produkcyjnych, technologicznych, komunikacyjnych i innych. Powinna też odpowiadać na wyzwania aktualnej rzeczywistości oraz przyszłości. Politykę instytucji w zakresie ekologizacji należy kształtować oddolnie, a nie narzucać z góry. Tylko wtedy ma szansę funkcjonować w praktyce, a nie pełnić funkcję martwego dokumentu pełnego deklaracji. Ważne też, by była dokumentem otwartym, weryfikowalnym i odpowiadającym na dynamicznie zachodzące zmiany. Polityka instytucji musi być określana w sposób partycypacyjny, z całym zespołem.
KROK 1
Praca nad ekologizacją polityki instytucji nie musi czekać, aż zostaną wypracowane ekologiczne działania programowe i operacyjne w Twojej instytucji. Te procesy mogą – a nawet powinny – odbywać się równolegle. W polityce instytucji zwracaj uwagę na to, by była ona odpowiednio zrozumiana i popierana przez cały zespół. Dlatego warto zwrócić uwagę na zespołowość i powszechność i dołożyć starań, by dotrzeć do każdej pracującej osoby. Podobnie jak w innych obszarach – polecamy zacząć od postawienia właściwej diagnozy. Mapowanie zachodzącym zmian i aktualnych potrzeb powinno odbywać się na kilku poziomach: zarówno tych podejmowanych wewnątrz instytucji, polegających na praktykach i potrzebach poszczególnych pracowniczek i pracowników, jak i tych na zewnątrz, na które instytucja może odpowiedzieć. Chodzi tu o globalne wyzwania dotyczące skutków zmian klimatycznych i kryzysy ekologiczne. W pierwszym kroku najlepiej zadbać o proces nienachalnej edukacji, czyli takiej, która będzie zintegrowana z funkcjonowaniem instytucji.
Pracujemy wspólnie
Pamiętaj, że instytucja to zespół. Jeśli nie jesteś w kadrze zarządzającej, nie czekaj na rozporządzenia idące z góry – samodzielnie zacznij zbierać obserwacje i informacje. Jeżeli zarządzasz instytucją, nie zsyłaj na zespół obwieszczenia o wyjątkowym stanie klimatu z listą wytycznych. Pracujcie wspólnie, wspierajcie osoby już zainteresowane ekologią, zielone zespoły oraz ich inicjatywy. Jeśli w Twojej instytucji taki zespół nie istnieje, załóż go (zobacz także: ZIELONY ZESPÓŁ). Razem z osobami członkowskimi zbierzcie działania ze wszystkich działów, które na różne sposoby starają się odpowiadać na wyzwania klimatyczne. Rozpoznajcie potrzeby, jakie poszczególne osoby zatrudnione wskazują jako ważne do włączenia w prace instytucji. Zorganizujcie spotkanie dla całego zespołu, by przedstawić wnioski. Zaprezentujcie działania już podejmowane przez indywidualne osoby albo całe działy. Przedstawcie też dobre przykłady z innych instytucji oraz organizacji. Porozmawiajcie o Waszych motywacjach i inspiracjach.
Dobry start
Zapewnij sobie i zespołowi dobry start. Zbierz już funkcjonujące praktyki (mniejsze i większe) po to, żeby docenić inicjatywy, które są podejmowane – bez względu na stopień ich zaawansowania, złożoności czy podejścia przekrojowego albo systemowego. Lepiej jest unikać zawstydzania czy oskarżania o to, że robi się za mało lub niewystarczająco dobrze. Rzetelnie przyjrzyjcie się temu, co już jest wykonywane, i na tej podstawie wyznaczcie kierunki rozwoju. Skoncentruj się na inspirowaniu, zadawaniu pytań i nie obawiaj się, że nie potrafisz odpowiedzieć na wszystkie pytania. Mądra refleksja nad ekologią to taka, kiedy uważnie definiujesz to, co wiesz, pole instytucjonalnej sprawczości i zestaw wątpliwości. Nie ogłaszaj, że startujecie z czymś wielkim, wyjątkowym i trzeba to zrobić szybko. Zaproś do dyskusji i otwartej krytyki. Jest wiele osób, które unikają łatki “ekologiczny”, ponieważ są zmęczone deklaracjami bez pokrycia, albo nie rozumieją, co kryje się pod konkretnymi procedurami. Pretekstem do dyskusji o klimacie mogą być wspólne lektury, najlepiej gdy są to aktualne opracowania dotyczące różnych aspektów tego problemu.
> Wiarygodne źródła wiedzy znajdziesz np. w Klimatycznej Bazie Wiedzy, która monitoruje materiały na temat klimatu, weryfikuje ich jakość, a następnie umieszcza w swoim repozytorium online. Warto też sięgać po materiały, które publikowane są przez konkretne instytucje kultury gromadzące refleksje z danego sektora.
> Jednym z bardziej popularnych portali poświęconych nauce i klimacie jest w Polsce Nauka o klimacie. Znajdziecie tam zarówno artykuły naukowe, jak i komentarze dotyczące aktualnych wydarzeń wpływających na politykę wokół zmian klimatycznych
> Baza wiedzy o klimacie Global Compact Network Poland
Wsparcie w walce z dezinformacją klimatyczną
Jednym z największych niebezpieczeństw dla właściwego rozumienia zmian klimatycznych jest dezinformacja. Warto zadbać o to, żeby osoby nie tylko miały dostęp do wiarygodnych źródeł, ale także rozumiały na czym polega manipulowanie treścią dotyczącą zmian klimatycznych. Klarownie opisuje to dr Katarzyna Bąkowicz (SWPS, która podaje najważniejsze strategie dezinformacyjne w tym obszarze (cytat):
– Podawanie nieprawdziwych informacji.
– Manipulowanie prawdziwymi danymi.
– Nie podawanie źródeł przywoływanych informacji.
– Podważanie konsensusu naukowego wokół zmiany klimatu, badań i autorytetów naukowych zajmujących się tą dziedziną.
– Powoływanie się na ekspertów, którzy nie są niezależni, ale są powiązani na przykład z przemysłem paliw kopalnych.
– Tworzenie teorii spiskowych wokół ochrony klimatu (na przykład pokazywanie polityki klimatycznej jako spisku globalnych elit czy bogatych krajów Europy zachodniej przeciwko krajom takim jak Polska).
– Przerzucanie odpowiedzialności za ochronę klimatu na innych (na przykład inne kraje).
– Wielokrotne powtarzanie tych samych argumentów i haseł (na przykład ochrona klimatu to „ideologia”, „fanaberia”, „cyrk”, a nieracjonalna polityka klimatyczna jest przyczyną rosnących cen energii i inflacji).
– Nagromadzenie szczegółów i technikaliów niezrozumiałych dla odbiorców, co zwiększa ich podatność na dezinformację.
za: Katarzyna Bąkowicz, „Dezinformacja klimatyczna. Techniki, narracje, oddziaływanie” (2023)
Wspólne lekcje
To ważne, by potrzeba podejmowania działań była zrozumiała dla wszystkich osób zatrudnionych. Dbanie o równy dostęp do wiedzy poprzez przeznaczenie czasu pracy na wspólną edukację, dyskusję, dochodzenie do wniosków, a potem równy udział w inicjowaniu działań i zmian – bez względu na zajmowane stanowiska czy rozróżnienie na działy – wzmocni zespół i przyczyni się do budowania wiedzy kolektywnej. Dzielenie się różną wrażliwością, dylematami czy ograniczeniami będzie wzbogacać strategie działania instytucji. Zorganizuj serię wykładów i warsztatów, zaproś osoby eksperckie i artystyczne, które będą zasilać Waszą zbiorową wiedzę. Możesz zapytać osoby zatrudnione o konkretne rekomendacje w tym temacie. Czy są osoby, których chciałyby posłuchać, zadać pytania, wyrazić wątpliwości?
Zobacz:
> Zielona zmiana w kulturze, gościnie: Joanna Tabaka, Iwona Woźniak (2025):
> ABC Zielonej Instytucji Kultury. Debatują: Joanna Baranowska, Tomasz Ignalski, Katarzyna Roj, Joanna Tabaka, Iwona Woźniak (2025)
> Debata wokół ekologii instytucji: Zielone instytucje kultury – jak kultura może wspierać edukację ekologiczną. Debatują: Joanna Tabaka, Ewa Chomicka, Iwona Dolecka, Beata Barbara Frankowska, Magdalena Klepczarek (2024)
> Aleksandra Jach, „Ekologia instytucji kultury”, „Projektowanie”, ASP Warszawa, 2024:
> “Ekologie kultury. Jak sztuka i instytucje kultury mogą włączyć się w działania proklimatyczne i proekologiczne” (2023), który powstał w kontekście teatralnym i performatywnym
> Zielona Instytucja Kultury. Dlaczego warto i jak zajmować się kwestiami zmiany klimatu, spotkanie z Joanną Tabaką (2023)
> Joanna Tabaka, „Zielona Instytucja Kultury. O stawaniu się miejscem kultury przyjaznym naturze”, 2020
> Joanna Tabaka, „Dobre praktyki proekologiczne w warszawskich instytucjach kultury”, 2020
Wycieczki przyrodnicze
Z niemalże wszystkich badań, interpretacji socjologicznych i psychologicznych wynika, że regularny, bezpośredni kontakt z przyrodą pogłębia świadomość zachodzących zmian ekologicznych, uwrażliwia na świat przyrody, przynosi także psychologiczne i emocjonalne wytchnienie. Dobrą praktyką mogą się okazać regularne wyjścia pracownicze w okoliczne dzikie zakątki przyrody. Zaproś przyrodników i przyrodniczki, osoby z zamiłowaniami krajoznawczymi, artystki i artystów – żeby prowadzili dla Was wycieczki pracownicze, dzieląc się swoją wiedzą i zainteresowaniami. Może ktoś z zespołu fascynuje się jakimś terenem albo którymś gatunkiem istot pozaludzkich? Wpiszcie w pracę instytucji praktykę regularnych – np. comiesięcznych – wycieczek. Zadbasz przy okazji o dobry stan emocjonalny osób zatrudnionych, wspólnie będziecie się uczyć systemowego zachowywania umiaru w pracy oraz poznacie się w innych sytuacjach niż zawodowe.
Wspólne aktywności
Bezpośredni kontakt z ziemią poprawia samopoczucie – tak donoszą informacje naukowe. Organizując przyjazne, sąsiedzkie przestrzenie (zobacz także: DOBRE SĄSIEDZTWO), rób to razem z całym zespołem, bez rozróżnienia na działy merytoryczne, administracyjne czy techniczne. Zadbaj o to, by zarezerwować czas na wspólne aktywności. Wyznaczcie dni w kalendarzu, kiedy spędzacie czas na powietrzu, podczas wspólnej pracy. W każdym zespole znajdują się znawcy i znawczynie tematu – osoby takie mogą prowadzić resztę zespołu w działaniach. Pod budynkiem możecie założyć ogród deszczowy. To proste i łatwe w wykonaniu przedsięwzięcie, na które nie jest potrzebny duży teren. W trakcie prac przyjmiecie też sporą dawkę wiedzy o stanie klimatu. To będzie też komunikat wysłany do Waszej publiczności, że nie jesteście gołosłowni – mówicie w programie o zmianach klimatycznych i sami podejmujecie działania w tym kierunku.
Klimatyczny stan wyjątkowy
Zapoznaj się z raportami na temat alarmów klimatycznych. Najbardziej wszechstronnie opracowane i uznawane przez wiele środowisk naukowych, akademickich i aktywistycznych są raporty Międzyrządowej Platformy ds. Różnorodności Biologicznej i Usług Ekosystemowych (ang. Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services, IPBES) oraz Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu (ang. Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC). Znajdziesz tam wiele informacji o tym, że konieczne są niezwłoczne działania na wszelkich szczeblach władzy i wszelkiej zorganizowanej aktywności ludzkiej. Instytucje kultury muszą zajmować stanowisko w tej kwestii i przeciwdziałać lekceważeniu pogłębiających się kryzysów ekologicznych i klimatycznych. Przyłączajcie się do innych instytucji, ogłaszajcie klimatyczny stan wyjątkowy – tak jak zrobiły to np. czeskie instytucje i organizacje związane z kulturą i sztuką (zobacz także: PARTNERSTWA I KOALICJE).
> Najwięcej mówiło się w debacie publicznej o klimatycznym stanie wyjątkowym w okolicach roku 2019. W 2025 roku zmiany klimatyczne nadal zbierają swoje mroczne żniwa, szczególnie w krajach globalnego południa. Zobacz z czym się mierzą: “Sinking islands, vanishing forests: World leaders call for urgent climate action”, 2025
Rewizja misji instytucji
Otwórz zespołową dyskusję nad potrzebą zrewidowania misji instytucji. Zgadzając się z diagnozą o klimatycznym stanie wyjątkowym, popatrzcie krytycznie na misje i cele, jakie stawia przed sobą Wasza instytucja w dokumentach strategicznych. Zobaczcie, jakie wartości wylicza, i zastanówcie się, czy potrzebna jest ich weryfikacja. Przyjrzyjcie się także, jak działalność programowa symbolicznie lokuje Waszą instytucję. Czy mierzy swoją ważność w perspektywie wertykalnej, koncentrując się na działaniach nastawionych na prestiż i sukces wyznaczany zasadami konkurencji, odnosząc się do hierarchii ustalonej globalnie – czyli raczej względem innych instytucji o podobnym do Waszego profilu? Czy może ważność i wyjątkowość Waszej instytucji widziana jest horyzontalnie – tworzy środowisko wzajemnych interesów i dostarcza konkretnych narzędzi służących poprawie jakości życia? Zastanówcie się zespołowo, co aktualny, specyficzny moment dziejowy podpowiada na temat tego, gdzie należy szukać kotwic dla misji instytucji. Jako grupa osób, które przygotowały ten przewodnik, mówimy wprost: kotwic i wartości musimy szukać w najbliżej otaczającym nas świecie, polityce umiaru, we współpracy, polityce dóbr wspólnych, intersekcjonalnej sprawiedliwości – czyli takiej, która dotyczy różnych kategorii (środowiskowej, ekonomicznej, społecznej itd.) oraz życzliwości i wspólnotowości. Bardzo inspirującym przykładem uważnej, włączającej cały zespół, systemowej ewolucji organizacji ze „zwykłej” instytucji sztuki w instytucję dóbr wspólnych jest Casco Art Institute z Utrechtu. Mogłoby się wydawać, że ta transformacja dotyczy czegoś innego. Ale jak w wielu miejscach zaznaczamy, ekologizacja w proponowanym przez nas ujęciu odnosi się do złożoności kryzysów i problemów, które doprowadziły do klimatycznego stanu wyjątkowego. W naszym przewodniku podpowiedzi dla ekotransformacji szukamy w różnych metodach, m.in. ekonomii feministycznej, polityce umiaru (w rozumieniu degrowth) czy dóbr wspólnych. Proces ewolucji, jaki przeszło Casco Art Institute, to przykład bogaty w inspirujące narzędzia i metody pracy oraz współpracy.
> Manifest Komuny Warszawa jako społecznej instytucji kultury
> Opis transformacji Casco Art Institute, 2023
> Rozmowa z Igorem Stokfiszewskim wokół idei społecznej instytucji kultury (2022)
> W polskim kontekście takiej przemianie, która już trwa jakiś czas, podlega BWA Wrocław. Co to oznacza konkretnie? Rozwijanie projektów mających na celu wspieranie oddolnych inicjatyw twórczych, dbanie o jakości związane z regeneracją w kontekście kultury – oferowanie realnie działających przestrzeni odpoczynku, świeże podejście do opowiadania o Dolnym Śląsku i wzmacnianie wyobraźni wobec przyszłości w kontekście kryzysu klimatycznego. Osoby zarządzające tą instytucją mówią bezpośrednio, że instytucja kultury: „musi reagować na kryzys klimatyczny, wspierać lokalne inicjatywy i tworzyć miejsca realnego schronienia”, 2025
KROK 2
Kiedy ustalisz z zespołem rekomendacje i potrzeby co do obecnej i przyszłej roli oraz misji instytucji, nadchodzi czas, by rzetelnie spojrzeć na cały jej organizm. To moment na tworzenie rozwiązań systemowych . Najlepiej, jeśli będziesz to robić w specjalnie powołanej do tego zadania otwartej grupie roboczej.
Rozwiązania systemowe
Tworzenie rozwiązań systemowych, na których będzie się opierać praca instytucji, to działanie, które warto podjąć ze względów praktycznych oraz ujednolicających. Dokumenty operacyjne, procedury czy robocze check-listy ułatwią Wam pracę. W tym procesie dobrze jest dbać o zachowanie kierunku dół–góra, czyli zbierać rozwiązania z poszczególnych działań i od zespołów, gromadzić też informacje o potrzebach, jakie pracownicy i pracowniczki zauważają. Warto konsultować propozycje wdrażania nowych praktyk i znaleźć czas na sprawdzenie, jak działają i jak je ulepszyć. Siła oddolnych aktywności polega m.in. na tym, że na podstawie osobistego doświadczenia poznajemy, rozumiemy i wdrażamy określone zachowania. To ważne przy wprowadzaniu nowych praktyk i narzędzi systemowych. Pamiętajcie o podejściu holistycznym, poszczególne działy i zespoły wpływają na siebie. Traktujcie instytucję jak organizm – zależny od świata zewnętrznego.
Wzajemne wsparcie w szukaniu ścieżek dla klimatu
Warto dzielić się wiedzą, doświadczeniami, a także wyzwaniami, które napotykacie. Dzielenie się wiedzą, którą zdobywamy, czy rozwiązaniami, które wdrażamy, nie powoduje ich kurczenia – wzrastają one dzięki obiegowi myśli, idei oraz możliwości. Dlatego warto tworzyć sieci wymiany i dyskusji, wspierać się w dochodzeniu do rozwiązań dostosowanych do różnych instytucjonalnych wymagań. Zainicjuj regularne, np. comiesięczne poranki, śniadania lub południa dla klimatu – spotkania w szerokim gronie reprezentacji instytucji, organizacji, niezależnych osób. Takie sieci z powodzeniem funkcjonują w innych obszarach i sprzyjają wchodzeniu we współpracę – np. sieć Adeste wokół tematu rozwoju publiczności czy „Śniadania i Gadania” organizowane przez NGO Stocznia. Zadbaj o to, by reprezentacja zespołu była rotacyjna i kilkuosobowa. Rotacyjność i równy dostęp do spotkań dla wszystkich działów zapobiegają zamykaniu wiedzy w ramach jednej specjalności, np. edukatorów i edukatorek. Wiedza, motywacja i zaangażowanie rozleją się po całym zespole, bez rozróżnienia na rodzaj wykonywanej pracy. Różne kompetencje i doświadczenia zawodowe – to różne perspektywy i wrażliwości.
> W 2020 roku powstała w CK Zamek komisja „Zamek dla Klimatu”, złożona z osób o różnych kompetencjach, które doradzają w sprawach organizacji pracy w budynku i w przestrzeniach biurowych, kontaktują się z najemcami oraz przygotowują rekomendacje dla podmiotów korzystających czasowo lub na stałe z przestrzeni Zamku (rezyduje w niej kilkudziesięciu najemców, budynek jest także często wynajmowany komercyjnie). Komisja opracowuje także katalog dobrych praktyk dla organizatorów ze świata kultury, organizuje spotkania edukacyjne wokół klimatu, szkolenia oraz sieciuje CK Zamek z innymi instytucjami. Dzięki takiemu systemowemu podejściu, w instytucji kultury można liczyć na to, że refleksja ekologiczna będzie towarzyszyła wszystkim projektom, strategicznej wizji oraz partnerstwom,
> W 2020 roku z inicjatywy Urzędu Miasta w Łodzi powstał „Ekopakt dla Łodzi”, który zobowiązuje miejskie instytucje kultury do rozwoju praktyk ekologicznych w tym obszarze. Lista instytucji kultury i konkretnych działań, które zostały podjęte.
> Climate Action for Curators oferuje wsparcie osoby specjalizującej się w ekologii (sustainability coach) i granty pozwalające na wdrożenie zielonego planu.
Opowiedzieć zmianę
W ruchu na rzecz klimatu jedną z ról, którą instytucje kultury mogą na siebie przyjąć, jest opowiadanie o zmianie praktyk i życiowych przyzwyczajeń, tak aby uczynić je powszechnie akceptowalnymi, znośnymi i by stały się nową normą. Może się to pojawiać w komunikatach prasowych. Jeśli podczas organizacji wydarzenia instytucja kupiła mniej materiałów, korzystała z systemu wymiany, uwzględnij tę informację w promocji. Jeśli zmieniasz strategię komunikacji i promocji na rzecz minimalizowania użycia takich platform jak Facebook czy Instagram, bo rozwijasz inne formy – opowiadaj o tym. Informacje o zmianach praktyk (wraz z krótkim uzasadnieniem) będą je popularyzować (zobacz także: KOMUNIKACJA I PROMOCJA).
Równie ważną formą budowania opowieści o koniecznych zmianach jest podjęcie tego tematu w działalności programowej (takiej jak wystawa, program edukacyjny, spektakl). Szukaj odpowiednich słów i buduj opowieści w taki sposób, aby promować nowe wartości. Lepiej jest wcielać poszczególne praktyki do programu, zamiast tworzyć specjalnie im dedykowane projekty. Nie chodzi o to, by podążać za modą na konkretne tematy, ale aby włączyć je w sposób myślenia o programie merytorycznym, przekazywać wartości, jakie za nimi stoją. Mów wprost o poczuciu odpowiedzialności, w obliczu której jako ludzkość stoimy – i którą jako instytucja świadomie podejmujecie (zobacz także: PROGRAMOWANIE).
> Rezultat warsztatów i konsultacji z międzydyscyplinarnymi zespołami o tym jak opowiadać o zmianach klimatycznych: Ziemianie Atakują. Nowe narracje, 2025
> Zmiany klimatyczne są złożonym problemem i czasami trudno wybrać jedną perspektywę. Zamiast tego, możesz pokazać publiczności, że zachęcasz ich do myślenia krytycznego i pokazać cały wachlarz narracji klimatycznych. Możesz się posłużyć rezultatami projektu badawczego NODES. To inicjatywa finansowana przez Komisję Europejską mającą na celu monitorowanie debaty publicznej w takich obszarach jak: migracje, COVID-19 i zmiany klimatyczne. Wątki te nieprzypadkowo są ze sobą połączone. Wszystkie mają swoje korzenie w zintensyfikowaniu działalności człowieka, jego wpływu na środowisko oraz dynamiki przemieszczania się. To także obszary, w których obecna jest dezinformacja, dlatego ważne jest edukowanie, jak sposoby opowiadania tworzą określone formy nacisku, także politycznego. W ramach projektu NODES wyróżniono siedem najczęściej powtarzających się: „Musimy się oprzeć zielonej dystopii”, „Zielone polityki blokują rozwój”, „Nie panikujmy”, „Możemy pokonać kryzys i jest to okazja do rozwoju”, „Apokalipsa nadchodzi”, „Rebelia przeciwko chciwości” oraz „Musimy działać razem”. Niektóre z nich to narracje, które mają na celu podważyć albo osłabić działania na rzecz klimatu, inne motywują do działania i refleksji nad zmianą.
> W 2025 roku Fundacja Huba wydała przewodnik komunikacyjny po sposobach łączenia klimatu z innymi tematami. Działając w duchu sprawiedliwości klimatycznej, osoby autorskie pokazały, że jest to możliwe, ciekawe i uświadamia publiczności zależności, które może nie są tak oczywiste. Rolnictwo, zdrowie, praca, bezpieczeństwo, prawa mniejszości, migracja to obszary, które zostały przeanalizowane pod kątem potencjału komunikacyjnego do tworzenia opowieści, które łączą.
> Nowy negacjonizm klimatyczny. Jak populizm kształtuje nasze myślenie o walce ze zmianami klimatu, Fundacja Pole Dialogu (2023)
> Raport przygotowany przez Lata Dwudzieste o narracjach klimatycznych pod tytułem „Jak to powiedzieć…? – Ułomności narracji o przyrodzie i katastrofie klimatycznej” (2022)
Finanse
Sposób i rodzaj finansowania, z którego korzysta instytucja, powinien odpowiedzialnie podążać za kierunkiem stawianych wyzwań. Ochrona klimatu i dbanie o to, by radykalnie ograniczyć wymieranie kolejnych gatunków zwierząt, roślin i grzybów, wyczerpywanie i zanieczyszczanie zasobów naturalnych – wymaga od nas śmiałych działań. Oznacza to potrzebę rewizji źródeł finansowania i odcięcia się od nich, gdy dochodzi do nadużyć ekologicznych. Zwracaj szczególną uwagę na środki pochodzące od dużych i wielkich korporacji. Warto przyjrzeć się źródłom zdobywania pieniędzy przez te firmy. Miej na uwadze dorobek ekologicznych ruchów domagających się kultury i sztuki wolnej od paliw kopalnych, takich jak: Liberate Tate, Fossil Free Culture, BP or not BP. Szeroko opisujemy ten temat w dziale FINANSE. ). Ekologiczne podejście do finansów to także dbanie o transparentność wynagrodzeń, umowy o pracę wszędzie tam, gdzie charakter pracy tego wymaga oraz wspomaganie uzwiązkowienia.
KROK 3
Zespołowa praca oparta na równościowym procesie gromadzenia i wymiany wiedzy, uwrażliwiania się na sytuację klimatycznego stanu wyjątkowego – pomoże wypracować szerokie poparcie dla wprowadzania zmian w funkcjonowaniu instytucji. Warto cały czas pamiętać o co najmniej dwóch kierunkach działań: wewnątrz i na zewnątrz. Wymiar wewnętrzny warto określić w postaci przyjęcia ekostrategii. Poparcie dla zmian nie będzie zawieszone wyłącznie w sferze teorii, lecz przyjmie formę konkretnego planu wdrażania. Wymiar zewnętrzny to przestrzeń współpracy i rzecznictwa. W wielu miejscach tego przewodnika namawiamy do podejmowania współpracy i tworzenia koalicji. Dwukierunkowa optyka jest szczególnie ważna, bo wiemy, że konieczne jest rozpoczęcie zmian od siebie oraz równoległe tworzenie sieci wpływu na zmiany systemowe. To podstawowe dwa kierunki – bez pracy na ich rzecz niewiele uda się zdziałać.
Ekostrategia
Dokument, w którym spiszecie swoje cele, określicie metody pracy, podzielicie pracę na konkretne etapy (odpowiadające zasobom i możliwościom zespołu oraz budżetu), wyznaczycie horyzont czasowy – ma przede wszystkim wymiar praktyczny i użyteczny. Nie musicie go nazywać ekostrategią, jeśli nazwa wyda Wam się przytłaczająca. Najważniejsza jest bowiem jego użyteczność – taki dokument pozwala zgromadzić całą praktykę, wiedzę oraz plany przyszłość. Zadbaj o to, by zebrać informacje i dotychczasowe praktyki ze wszystkich obszarów pracy instytucji. Niech ten materiał zostanie udostępniony i przedyskutowany na forum. Popatrzcie na własne doświadczenia przekrojowo, ustalcie, co udało się wprowadzić, a gdzie napotkaliście przeszkody. Określcie priorytetowe obszary, właściwe dla specyfiki Waszego zespołu i instytucji. Wskażcie zarówno łatwe, jak i trudne zadania. Dbajcie o poczucie sprawczości, nie wyznaczajcie sobie wyłącznie wymagających, trudnych w realizacji celów. Szukajcie równowagi i satysfakcji. Wyznaczcie momenty na sprawdzenie, podsumowanie i ewentualne zmiany w planie działania. Bądźcie dla siebie wyrozumiali i wyrozumiałe. Potrzebujemy radykalnych zmian, które dotyczą nie tylko wyznaczania celów, lecz także reorganizację w metodach pracy. W określeniu ekostrategii bierzcie też pod uwagę możliwości zespołu oraz zewnętrzne uwarunkowania. Dzielcie się swoją ekostrategią w zakresie celów i metod pracy z innymi organizacjami. Jest to bowiem wiedza z obszaru dóbr wspólnych, która pączkuje w miarę jej upowszechniania.
> Europejskie Centrum Solidarności opiera się na dwóch dokumentach, które nadają kierunek zielonej ścieżce . Są to „Deklaracja ekologiczna ECS” oraz „Zielona Księga ECS”. ECS odnosi się w nich do idei solidarności w kontekście współczesnych wyzwań, jakimi są zmiany klimatyczne. Podkreśla zarówno wagę działań legislacyjnych, jak i edukacyjnych
> Narodowa Orkiestra Polskiego Radia (NOSPR) publikuje na swojej stronie internetowej politykę środowiskową
> Na stronie Teatru Zagłębia Sosnowiec znajdziemy opis rozumienia ekologii na poziomie organizacyjnym i programowym
> Polityka proekologiczna Domu Kultury Dorożkarnia odnosi się m.in. do strategii rozwoju miasta Warszawa
> Nadbałtyckie Centrum Kultury w systemowy sposób szkoli w zielonej zmianie osoby zatrudnione oraz oferuje możliwości wymiany wiedzy z innymi instytucjami
Etyka ekologiczna w misji instytucji
Równie ważne jak określenie planu pracy w postaci ekostrategii jest stworzenie zestawu wartości. Ekologiczność instytucji zobowiązuje do tego, by w centrum umieścić wspólnotowość, dobra wspólne, intersekcjonalny dobrostan, obniżanie śladów węglowych i pracowniczych (wyjaśnienie pojęcia śladu pracowniczego znajdziesz w części: PRACOWNICZKI I PRACOWNICY). To szacunek dla wszystkich pracowników i pracowniczek – bez względu na formę zatrudnienia. To stosowanie umiaru w programowaniu i produkowaniu, wspieranie i promowanie podmiotów ekonomii społecznej i solidarnościowej. Ekologiczność instytucji oznacza też branie odpowiedzialności za pozaludzkich sąsiadów – poprzez opiekę nad ekosystemem, zapewnianie dobrych warunków życia dla przyrodniczego świata ożywionego i nieożywionego. Ekologiczność to także wychodzenie poza schemat promocji działań i kontaktu z publicznością, skupiający się na energochłonnych i wątpliwych etycznie czy politycznie portalach społecznościowych. Twórz nowe formy relacji i współpracy z odbiorcami i odbiorczyniami swoich działań, lokalnymi społecznościami.
> Dobry i mocny przykład płynie z Narodowego Teatru w Walii. Do swojej rady programowej zaprasza on mieszkańców i mieszkanki Cardiff oraz wyznaje zasadę, że cała Walia jest sceną teatru narodowego.
> Polityka środowiskowa Teatru Zagłębie w Sosnowcu.
> Deklaracja ekologiczna Mazowieckiego Instytutu Kultury podkreśla współzależność kultury od środowiska.
> Deklaracja środowiskowa Muzeum Emigracji w Gdyni.
> Deklaracja ekologiczna Miejskiego Ośrodka Kultury w Józefowie.
Sojuszniczy lobbing w obszarze kultury
W ekologicznej etyce odnajduje się cały organizm instytucji: działalność merytoryczna i edukacyjna, administracyjna, produkcyjna, komunikacyjna, a także jej oddziaływanie na zewnątrz. Dlatego dziel się rozwiązaniami systemowymi z innymi instytucjami, wspierajcie się nawzajem w szczerej i życzliwej dyskusji. Twórz koalicje i lobbuj na rzecz zmian, pamiętając, że potrzebna jest radykalna zmiana wyobrażeń i praktyk organizujących pracę oraz funkcję kultury. Jesteśmy w tym razem! Pierwszym krokiem do tworzenia sieci osób i podmiotów zaangażowanych we wspólne rzecznictwo dla zmian w obszarze kultury może być podpisanie Deklaracji i dołączenie do inicjatywy Kultura dla Klimatu.
> Jednym z przykładów takiego działania jest sieć Zielone Instytucje Trójmiasta i Pomorza. Sieć, która powstała w 2023 roku, mająca na celu wspieranie się nawzajem w zdobywaniu wiedzy i wprowadzaniu systemowych zmian.
Ruch na rzecz klimatu
Instytucje kultury i sztuki dysponują społecznym autorytetem i mają szeroki zakres oddziaływania – dlatego ważne jest to, by dołączały do ruchu na rzecz klimatu. Szukaj partnerstw z lokalnymi ekologicznymi grupami aktywistycznymi, wspieraj te ogólnopolskie i globalne. Publiczne wyrażenie wsparcia dla konkretnych ruchów da im symboliczne wzmocnienie, będzie mieć wymierne skutki w nagłaśnianiu sprawy i domaganiu się reakcji politycznej. Można też zaoferować współpracę – zorientować się, jakie potrzeby mają różne grupy, w czym potrzebują wsparcia, znaleźć metody na włączenie się w konkretnej sprawie. Kryzys klimatyczny od wszystkich wymaga stawiania sobie ambitnych celów. Środowisko kultury może zorganizować się w taki sposób, aby razem z organizacjami ekologicznymi i środowiskiem aktywistycznym uczestniczyć w kreowaniu polityki klimatycznej na szczeblach lokalnych, krajowych i globalnych.
> Jest to szczególnie istotne w okolicach roku 2025, kiedy osoby naukowo zajmujące się komunikacją klimatyczną zgadzają się, że w Polsce zmiany klimatu są coraz mniej istotnym problemem. Raport przygotowany przez „Ziemianie Atakują” w 2024 roku ostrzegał przed tym, że ważniejszymi kwestiami do rozwiązania stały się wojny, inflacja, kryzysy ekonomiczne. Rosyjska inwazja na Ukrainę spowodowała rosnące napięcie w Europie i przesunięcie zainteresowania z kwestii klimatycznych na bezpieczeństwo i militaryzm.
> Badania zrealizowane przez More in Common „Klimat oczami Polaków” (2024) pokazują frustrację europejskimi politykami klimatycznymi oraz niechęć do indywidualnych poświęceń. Niemal każda grupa społeczna wskazywała na to, że radykalne zmiany, a więc także koszty powinien wprowadzić ktoś inny. Klasa średnia uważała, że to problem klasy niższej, a niższa, że osób bogatych. Ten wątek w ciekawy sposób pokazuje jak bardzo przydatna może być tutaj perspektywa, którą wprowadza sprawiedliwość klimatyczna. Jednym z ważniejszych postulatów tego obszaru jest połączenie walki z nierównościami ekonomicznymi i społecznymi razem z działaniem klimatycznym. Jak twierdzi wiele osób specjalistycznych, jeżeli nie będzie takiego sojuszu, wiele grup może zacząć podważać zmiany klimatu i ekologiczne działania, ze względu na to, że mierzy się z fundamentalnymi problemami przetrwania, a dodatkowo będzie musiało uwzględniać regulacje środowiskowe.
> Stosunek młodych Polaków do zmian klimatycznych zbadała dr Dominika Blachnicka-Ciacek, socjolożka z Uniwersytetu SWPS według. Zmiany klimatu są dla nich problemem, ale to co ich blokuje to brak poczucia sprawczości.
