Rozpoznaj własne zasoby i poznaj lokalne otoczenie
Pierwszym krokiem w jest rozpoznanie własnych zasobów oraz zdefiniowanie potencjału lokalnego na poziomie społecznym, kulturowym, przyrodniczym, architektonicznym, instytucjonalnym, przedsiębiorczym. Zwyczajowo myślimy o osobach sąsiedzkich, bo mogą tworzyć naszą publiczność. Ale partnerstw warto szukać też w organizacjach pozarządowych działających na wspólnym terenie, grupach nieformalnych i aktywistycznych, innych lokalnych instytucjach (jak przedszkola, biblioteki, ogrody jordanowskie), podmiotach zarządzających terenami zielonymi, spółdzielniach mieszkaniowych, a także w lokalnym biznesie. Rozpocznij od stworzenia mapy okolicy, a następnie szukaj punktów wspólnych. Cele sąsiadujących ze sobą organizacji mogą być zbieżne – np. gdy łączy je dbałość o teren. Przystępując do mapowania sąsiadów i sąsiadek oraz wspólnych celów, pamiętaj o stworzeniu mapy własnych zasobów. Przyjrzyj się swojej instytucji pod względem użyteczności dla lokalnych ekosystemów. W przeprowadzeniu procesu diagnozy mogą pomóc lokalne osoby animatorskie. Narzędzie mapowania zasobów własnych i otoczenia jest bardzo popularnym narzędziem w działaniach społecznych. Taką pracę możesz wykonać w ramach warsztatów dla osób z różnych działów. Nie musicie spędzać nad tym bardzo dużo czasu – wystarczy jeżeli zdefiniujecie swoje największe potencjały i potrzeby. Musicie wiedzieć nie tylko, co chcecie ofiarować, ale czego sami szukacie. Do takiej pracy wykorzystajcie formę wizualną. Możecie od razu pomyśleć o tym, że wasza mapa będzie jednocześnie zaproszeniem, które ma zachęcić potencjalne osoby i instytucje partnerskie do współpracy.
Sąsiedztwa
Stworzenie mapy swoich sąsiadów – instytucjonalnych, komercyjnych (sklepy, restauracje, usługi), mieszkańców i mieszkanek ludzkich i pozaludzkich (fauna i flora) – pozwoli dojrzeć przestrzeń o wielu wymiarach. To przestrzeń zamieszkania i codziennych wędrówek pomiędzy pracą a domem oraz spacerów rekreacyjnych, przestrzeń pracy, przestrzeń do zarządzania, a także przestrzeń życia – siedlisko dla niełatwej do zdiagnozowania liczby organizmów pozaludzkich. Spróbujcie wejść w relacje współodpowiedzialności za konkretny teren i relacje, które kształtują przestrzeń. To ważne wartości w myśleniu proekologicznym.
> W 2024 roku wystartowało w Społeczne Archiwum Warszawskiej Przyrody, które ma na celu zbieranie opowieści, zdjęć i innych materiałów, które pokażą jak bogaty jest lokalny ekosystem. Archiwum jest częścią większego programu „Miastozdziczenie” zainicjowanego przez Fundację Puszka – inicjatywy promującą wiedzę społeczną i ekspercką na temat bioróżnorodności stolicy. Warto czerpać z tego podejścia, ponieważ przyroda jest ważnym punktem odniesienia, codziennością i inspiracją. Nie musi być spektakularna i egzotyczna. To gest na rzecz doceniania tego, co jest, a nie szukania wyjątkowych okazów.
> W Żoliborskim Domu Kultury powstał pomysł na edukację ekologiczno-artystyczną, która zaangażowała inne organizacje takie jak: Stowarzyszenie Akademia Łucznica i Stowarzyszenie Przyjaciół SOS. PięknoPole odnosi się do zachwytu nad krajobrazem, rozwijaniu wrażliwości w kontakcie z przyrodą i docenianie lokalności.
Być może w Twoim otoczeniu – bądź Twojej branży – istnieje już sieć, do której możesz dołączyć. Jeśli nie, możesz ją zainicjować (jak nawiązywać i rozwijać relacje dobrego sąsiedztwa zobacz także w DOBRE SĄSIEDZTWO) Wiele instytucji i organizacji nieformalnie ze sobą współpracuje na rzecz promowania lokalnej tożsamości.
> Poczytaj o projekcie „Przepis na Muranów” – tworzony m.in przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, który wzmacniał lokalną tożsamość.
> Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski zainicjowało „Zielony Jazdów”, działające w latach 2015–2016, którego jednym z celów była promocja zielonych terenów Jazdowa
> Komuna Warszawa, która zlokalizowana jest w dawnym budynku szkoły postanowiła wykorzystać swój teren zielony. W ramach ukłonu dla osób sąsiedzkich proponuje „Ogród Wytchnieniowy”, który ma być odpowiedzią na potrzebę zielonych, relaksujących przestrzeni w centrum miasta.
> Ciekawą inicjatywę na rzecz klimatu – „Biblioteki dla klimatu” – prowadzi Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego (FRSI), która z bibliotek stara się zrobić lokalne centra refleksji i działań na rzecz klimatu. Nadal w wielu miejscach biblioteki są jedynym dostępnym dla wszystkich miejscem, które działa bezpłatnie, można w nim spędzić czas i skorzystać z oferty kulturalnej. Dzięki organizowaniu warsztatów, spotkań z osobami eksperckimi, lokalne społeczności mogą rozwijać swoją odporność na skutki kryzysów klimatycznych, wspierać się nawzajem i mobilizować do działania.
> Innym sposobem wzmacniania sąsiedzkich powiązań są festiwale, które odbywają się w kontekście danego miejsca i wyzwań środowiskowych. BWA Opole zrealizowało w 2023 roku festiwal Wyspy Bolko – ważnego miejsca w lokalnej topografii ze względu na swoją unikalną przyrodę, ale także powódź. Opole znajduje się w stanie permanentnego zagrożenia powodziowego, a dzięki projektom artystycznym temat ma szansę trafić do różnych publiczności i dzięki temu rozwijać świadomość oraz inspirować do zmian na rzecz środowiska.
Wsparcie w regionie
Warto szukać partnerstw i koalicji w ramach wspólnego powiatu, województwa czy regionu. Gdy instytucje i organizacje podlegają jednemu organizatorowi, łatwiej wspólnie walczyć o nowe zielone standardy.
> Przykładem takiego działania są Zielone Instytucje Trójmiasta i Pomorza, które w 2023 roku stworzyły sieć, do której zapisało się 21 instytucji. Każda z nich jest na innym etapie rozwijania zielonej transformacji. Przeprowadzono ankietę wśród instytucji członkowskich, z której dowiedziano się, że:
– w 5 z 17 instytucji, które odpowiedziały na ankietę działają osoby w strukturach (osoby koordynatorskie, pełnomocnicze);
– w 3 z 17 instytucji działają dedykowane zespoły;
– w 6 z 17 instytucji działają grupy nieformalne;
– w 4 z 17 instytucji zielona aktywność oparta jest na pojedynczych osobach;
– w 10 z 17 instytucji, biorących udział w badaniu, wprowadza się elementy zielonej transformacji, w tym 7 instytucji czerpie inspiracje od innych.
Na czym polega zielona transformacja w tych instytucjach? Może być to: ograniczanie lub zmiana charakteru zakupów, inwestycji w infrastrukturę, ograniczanie elektronicznego śladu węglowego, wprowadzanie checklisty jako załącznika do umów, wprowadzanie dokumentów środowiskowych, powoływanie zielonych zespołów, mierzenie śladu węglowego oraz realizacja projektów o charakterze ekologicznym.
Grupy robocze
Twórz grupy robocze wewnątrz instytucji (zobacz także: ZIELONY ZESPÓŁ) oraz na zewnątrz. Zorientuj się, czy taka sieć już istnieje w Twoim mieście, a jeśli nie, to zainicjuj jej powstanie. Przyjrzyj się projektom o tematyce ekologicznej – zarówno tym większym, np. wystawom tematycznym, jak i mniejszym, np. warsztatom z budowy domków dla dzikich zapylaczy czy powstawania łąki kwietnej. Skontaktuj się z osobami, które realizowały te akcje w okolicy. Może znajdziecie wspólne cele i potrzeby, podzielicie się doświadczeniem i wiedzą? Takie sieci wsparcia instytucje organizują np. w temacie rozwoju publiczności (w Warszawie działa grupa Adeste+). Inicjatywy i ruchy miejskie też tworzą sieci wymiany doświadczeń. Dobrym miejscem na poznanie się, rozmowę o wyzwaniach i założenie grupy roboczej może być wydarzenie sieciujące.
> Strona poświęcona Adeste+
> Przykładem rozwinięcia sieci dla miejskich inicjatyw było Forum Mieszkanek i Mieszkańców Miasto Wspólna Sprawa, zorganizowane przez NGO Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”1. Grupa robocza to miejsce wymiany doświadczeń i wsparcia, ale też pogłębiania wiedzy. Na spotkania można zapraszać ekspertów i ekspertki, przyrodniczki i przyrodników, aktywistki i przedstawicieli ruchów ekologicznych i klimatycznych. Taka grupa robocza może stać się bazą do rozwoju w szerszą koalicję.
