Ekologiczny kodeks etyczny
Najpierw sformułuj ekologiczny kodeks etyczny, który powinien być częścią polityki i misji instytucji (zobacz także: POLITYKA INSTYTUCJI). Integralną częścią powinny być zasady współpracy, szczególnie z partnerami komercyjnymi. Poniżej znajdziesz kilka inspirujących propozycji.
1. Zaplanuj swoje zakupy i kupuj tylko to, co konieczne.
2. Zamiast kupować – wypożycz. To się sprawdza w przypadku sprzętu multimedialnego, którego wartość rynkowa i użytkowa – z uwagi na tempo rozwoju technologicznego – bardzo szybko spada. Wypożyczając zaoszczędzisz pieniądze oraz zredukujesz ilość odpadów. Jeśli jesteś właścicielem sprzętu, dziel się nim z innymi organizacjami, szczególnie z tymi z mniejszym kapitałem finansowym.
3. Kupuj lokalnie. Kapitał pozostaje w lokalnym obiegu, nie zasila zagranicznych kont rynkowych gigantów. Ponadto łańcuch dostaw na każdym etapie produkcji jest łatwiejszy do zweryfikowania. A lokalny transport zmniejsza emisję CO2 do atmosfery.
4. Kupuj dla demokracji, czyli wspieraj spółdzielnie i alternatywne modele biznesowe, opierające się na ekonomii społecznej i solidarnościowej. Wybieraj produkty opatrzone certyfikatami ekologicznego i etycznego handlu.
5. Sprawdzaj politykę ekologiczną i społeczną firm, z którymi współpracujesz. Weryfikuj, jakich surowców używają do produkcji, w jaki sposób utylizują i/lub recyklingują odpady. Czy przestrzegają prawa pracy? Gdzie płacą podatki?
6. Sprawdzaj, w jaki sposób banki inwestują Twoje pieniądze. Czy są akcjonariuszami nieetycznych firm lub projektów, jak np. wydobywanie paliw kopalnych albo grabież ziemi czy wody?
Rewizja istniejących relacji gospodarczych
Przeanalizuj sieć relacji gospodarczych, w jakiej funkcjonuje Twoja instytucja. Być może nie wszystkie usługi są konieczne, a może warto je ograniczyć? Rozważ na przykład ograniczenie druku materiałów promocyjno-informacyjnych (zobacz także: KOMUNIKACJA I PROMOCJA). Innym przykładem są usługi ogrodnicze – zdecydowanie lepsze dla środowiska będzie rzadsze koszenie trawników lub wysianie łąki kwietnej, którą wystarczy skosić raz, dwa razy do roku (zobacz także: PRZYRODA).
Można część usług przewartościować i dostrzec ich walory rzemieślnicze. W ramach programu merytorycznego możesz zorganizować np. warsztat linorytu, ucząc zainteresowanych wykonywania kopii graficznych w tej technice. Oprócz wiedzy dostarczasz uczestnikom konkretnych umiejętności, które niewykluczone, że w przyszłości staną się ich kompetencją zarobkową. Powstałe na warsztacie linoryty możesz wykorzystać w celach promocyjno-komunikacyjnych. Z pewnością część partnerów biznesowych możesz zastąpić innymi formami przedsiębiorczości, bazującymi na spółdzielczym kapitale (spółdzielnie, kooperatywy). Przyjrzyj się też polityce firm partnerskich. Czy wyznają podobne wartości wobec środowiska jak Twoja instytucja? Jeśli nie, nie rezygnuj z tej współpracy od razu – spróbuj renegocjować warunki umowy.
Spółdzielnie i kooperatywy
Podmioty ekonomii społecznej i solidarnej oraz przedsiębiorstwa społeczne to formy podmiotów prawnych zarządzanych w sposób demokratyczny, ich działalność nie jest nastawiona na zysk oraz kierują się wartościami dobra społecznego i ekonomicznego. Demokratyczny sposób zarządzania polega na włączeniu w proces decyzyjny członków i członkinie spółdzielni, czyli inaczej niż w zwykłych przedsiębiorstwach, w których decyzję podejmują właściciele_lki. Gwarantuje to osobom pracującym na rzecz spółdzielni wpływ na kierunek rozwoju przedsiębiorstwa i decyzje biznesowe.
Działalność nienastawiona na zysk polega na tym, że wypracowany przychód nie jest prywatyzowany, tylko wspiera dalszy rozwój przedsiębiorstwa i/lub jego pracowników i pracowniczki. Nadrzędnym celem spółdzielni jest tworzenie miejsc pracy – przez co przyczyniają się one do aktywizacji zawodowej osób wykluczonych czy marginalizowanych, reintegracji zawodowej i społecznej, poprawy statusu ekonomicznego lokalnej społeczności i lokalnego rozwoju ekonomicznego. Solidarnościowy aspekt takich przedsiębiorstw polega na wzajemnym wsparciu i sprzeciwie wobec relacji wyzysku i eksploatacji. Współpracując z nimi dbasz o dobry stan ekonomiczny, społeczny, a także psychologiczny (walka z wykluczeniem i bezrobociem) miejsca, w którym żyjesz i pracujesz. Najpopularniejszymi podmiotami tego typu są spółdzielnie socjalne, pracy czy inwalidów, ale także organizacje pozarządowe prowadzące działalność gospodarczą. Te podmioty, tak jak inne przedsiębiorstwa, wystawiają faktury za towary i usługi, instytucja kultury może więc się z nimi rozliczyć. Przez ostatnie kilka lat znacząco rozwinęła się polityka rozwoju spółdzielczości.
> W Internecie możesz znaleźć specjalne wyszukiwarki, z wyborem miast, dzięki którym bez problemu znajdziesz potencjalnych partnerów w zakresie dostawy towarów i usług dla Twojej instytucji, np. Baza Przedsiębiorstw Społecznych.
> Cooptech Hub to centrum technologii spółdzielczych, prowadzone przez PLZ Spółdzielnię. Organizacja pomaga w powstawaniu nowych spółdzielni. Istotnym obszarem jej działania jest koncentracja na cyfrowym wsparciu dla spółdzielczości. Można w niej także znaleźć informacje o zaprzyjaźnionych podmiotach.
> Dla zainteresowanych kondycją przedsiębiorstw społecznych, polecamy raport z badań dotyczących tego, z czym się mierzą i jak można je wesprzeć (2025).
> Jeżeli chcesz dowiedzieć się o tym, jak przedsiębiorstwa społeczne wpływają na politykę klimatyczna, przeczytaj tekst Ilony Jędrasik i Marka Józefiaka, „Aktywność podmiotów ekonomii społecznej w polityce klimatycznej Polski”, „Polityka społeczna”, (2022).
> Osoby chcące wesprzeć organizacje zatrudniające osoby z doświadczeniem migracyjnym, mogą poczytać więcej o ofercie Fundacji Kuchnia Konfliktu lub Kobiet Wędrownych.
Współpraca z osobami fizycznymi
Rozważ wspieranie osób ze społeczności lokalnej, poprzez kupowanie usług lub towarów bezpośrednio od konkretnych osób lub grup nieformalnych. Podmioty te często nie mają osobowości prawnej, nie mogą wystawić faktury. Pamiętaj, że z osobami fizycznymi możesz się rozliczyć, zawierając umowę kupna-sprzedaży.
Wynajmowanie przestrzeni
Instytucje kultury udostępniają swoje przestrzenie pod długoterminowy wynajem lub jednorazowe wydarzenia komercyjne. Przeanalizuj dokładnie każdą propozycję, bo ma ona wpływ nie tylko na środowisko przyrodnicze, lecz także na wizerunek publiczny Twojej instytucji. Jeśli Twoja instytucja promuje picie kranówki, ale restauracja, która podnajmuje pomieszczenia, serwuje klientom tylko wodę butelkowaną, niespójność będzie hamowała proces zmiany codziennych nawyków. To samo dotyczy np. plastikowych naczyń jednorazowychpodczas wydarzenia komercyjnego. Brak spójności w działaniach hamuje proces promowania zmiany i może wywołać zarzut niekonsekwencji w tworzeniu ekologicznie odpowiedzialnej organizacji. Wpisz do umowy najmu odpowiednie zapisy, szczególnie te dotyczące gospodarowania odpadami, nieużywania plastiku, ale też promujące postawy ekologiczne. W ten sposób kształtujesz ekologiczne nawyki i edukujesz odbiorców oraz partnerów.
> Dobrym przykładem jest tu bistro Wars i Sawa w Nowym, wynajmujące przestrzeń w Nowym Teatrze w Warszawie, pełniące też funkcję pracowniczej stołówki. Serwowane w nim dania są wegańskie i wegetariańskie.
> Gniazdo Centrum Aktywizmu Klimatycznego to przestrzeń w centrum Warszawy, w której może się spotykać bezpłatnie ruch klimatyczny i związany z ochroną bioróżnorodności. Jeżeli reprezentujesz inną instytucję, za wynajem przestrzeni obowiązują opłaty, które przeznaczone są na utrzymanie miejsca. Jeżeli chcesz wesprzeć oddolny ruch klimatyczny w Polsce, możesz rozważyć to miejsce.
